Het herstel van de rechtsstaat

In de toeslagenaffaire hielp de belastingdienst een substantieel aantal onschuldige burgers financieel, emotioneel en sociaal de vernieling in. De rechtsbescherming die er in theorie had moeten zijn, bleek in de praktijk niet te bestaan. Als goedwillende, maar minder mondige burgers weerloos zijn tegen de macht van de staat, dan is er iets fundamenteels mis in de ordening van onze samenleving. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de rechtsstaat er is voor iedereen?

Modeldenken & de werkelijkheid

In de bestuurspraktijk worden veel doelstelling geformuleerd in meetbare KPI’s (“Key Performance Indicators”). Voorbeelden hiervan zijn de klimaatwet en het stikstofbeleid. De klimaatwet stelt tot doel klimaatverandering tegen te gaan en heeft daarbij als KPI een reductie van de uitstoot van broeikasgassen met 50%. Het stikstofbeleid heeft als doel kwetsbare natuur te beschermen en heeft als KPI het gelijk doen blijven of doen dalen van de neerslag van de stikstofverbindingen NOx en NH3 op beschermde natuurgebieden.

Om te beoordelen of de KPI’s worden gehaald, wordt er niet gemeten, maar getoetst aan een model. De KPI’s zelf zijn ook vastgesteld op basis van een model. Het echte succes van het beleid is daarmee afhankelijk van de juistheid van het model.

Maar er is, per definitie, altijd een discrepantie tussen het model en de werkelijkheid. De vraag is wat dit zegt over de bruikbaarheid van modellen en KPI’s bij politieke en bestuurlijke besluitvorming. Wanneer zijn modellen niet bruikbaar, wanneer wel, en op welke wijze moeten ze worden ingezet?

De verstatelijking van het maatschappelijk middenveld

Het Nederlandse poldermodel gaat uit van overleg tussen de verschillende groepen in de samenleving. Het maatschappelijk middenveld, zoals vakbonden en beroeps-  en belangenorganisaties speelden, speelden bij dit overleg altijd een belangrijke rol. Eind 2019 kwam binnen korte tijd drie keer aan de oppervlakte dat deze organisaties de aansluiting met hun achterban hebben verloren. Binnen iets meer dan een maand keerden boeren zich tegen een akkoord waar de LTO mee hand ingestemd, keerde de verpleging zich tegen een plan dat hun beroepsvereniging met de minister was overeengekomen, en keerde de onderwijzers zich tegen een door de onderwijsbonden gesloten akkoord.

De traditionele achterban ziet de beroeps- en belangenorganisaties niet meer als de eigen, maar eerder als de tegenpartij, vaak ook als deel van de overheid. Is er nog wel sprake van een maatschappelijk middenveld? Is er nog een weg terug? Is er een alternatief?

De dynamiek van onderwijsvernieuwingen

Onderwijsvernieuwingen hebben in het verleden tot grote problemen geleid. Als gevolg daarvan is de commissie Dijselbloem ingesteld, die een aantal aanbevelingen heeft gegeven voor toekomstige onderwijsvernieuwingen.

Desondanks lijken de onderwijsvernieuwingen nog steeds op dezelfde manier plaats te vinden. Niemand lijkt daar tevreden mee: zowel ouders als leraren niet. Ondertussen daalt het niveau en groeit het lerarentekort.  

Wat is de dynamiek achter het doorgaan van deze onderwijsvernieuwingen, ondanks dat niemand het lijkt te willen? Hoe veranderen we deze dynamiek, en hoe zorgen we ervoor dat onderwijsvernieuwingen leiden tot een hoger niveau van leerlingen, en meer plezier voor de leraar?

De verarming van de middenklasse

Niet heel lang geleden kon iemand met een middeninkomen goed in zijn of haar levensonderhoud voorzien, een gezin onderhouden en een eigen huis kopen. Ondanks de toenemende welvaart is dat vandaag de dag niet meer het geval. Wat is de oorzaak van deze armoedeval, en wat zijn de oplossingen ervoor?

Migratie & Vluchtelingen

In de geschiedenis is de wereld nog nooit vrij van oorlogen en rampen geweest, en dat dat ooit wel zo wordt, kan redelijkerwijs niet verwacht worden. Niet alleen het aanbod van economische immigranten, maar ook het aanbod van echte vluchtelingen loopt in de tientallen miljoenen en is daarmee, ongeacht je opvattingen over immigratie en integratie, veel groter dan Nederland zou kunnen opnemen.

De mededeling dat er een streng maar rechtvaardig vluchtelingenbeleid moet zijn, en dat er geen ruimte is voor wat in VVD-verkiezingsterminologie ‘gelukszoekers’ heet, maar wel voor echte vluchtelingen, zet daarmee geen zoden aan de dijk. Ook dan zullen er keuzes gemaakt moeten worden.

Het niet maken van keuzes heeft tot gevolg dat de selectie op oneigenlijke, toevallige gronden worden gemaakt. De recente pardonregelingen maken deze keuzes in het nadeel van degenen die de wetten, regels en rechterlijke uitspraken hebben nageleefd, en in het nadeel van degenen die dat niet deden. Dat lijkt niet de optimale gang van zaken.

Welke alternatieven zijn er? Zijn deze haalbaar, en hoe moeten deze worden geïmplementeerd in het huidige kader van (inter)nationale wetgeving?

Christenvervolging & het Nederlandse Buitenlandbeleid

In 2018 werd bekend dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken wat zij noemden “gematigde Syrische rebellen” financieel heeft ondersteund. Dit bleken Islamitische Jihadisten te zijn, die zich schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden. Toen de CDA-kamerleden Van Helvert en Omtzigt hierover kritische Kamervragen stelden, bleek Minister van Buitenlandse Zaken (VVD) hier niet van gediend, omdat het coaltiebelang voorop stond.

De achtergronden van dit financieringsbeleid zijn onduidelijk, en dat geldt voor een groot deel van het huidige buitenlandbeleid van Nederland met betrekking tot het Midden-Oosten. Wat was de lijn van Nederland in de afgelope jaren, en dient hier verandering in te komen.

Georganiseerde criminaliteit

Staatsrechtelijke implicaties van het Urgenda-arrest